احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

257

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

تا در انجامش اقدام شود در خصوص حكومت قبل از اينكه بنده بيايم باصفهان مناسباتشان با جناب شارژه‌دافر خوب نبود و بنده بملاحظه اينكه ديدم مساعد نبودن حكومت اسباب زحمت خواهد شد اين بود كه بنده واسطه فيما بين شدم كه بلكه مناسبات را حسنه و بطور دلخواه كنم كه كاملا مساعد باشد و عجالة وعده صريح به بنده داده كه رفتارش را عوض خواهد كرد و همه قسم مساعد خواهد بود و با جناب شارژه‌دافر مذاكره كرده‌ايم كه اگر تا چهار پنج روز ديگر طورى حكومت رفتار كرد كه اسباب اطمينان‌خاطر باشد فبها و الا اگر باز هم ديديم كه مقصودش بدجنسى و طفره است آنوقت جناب شارژه‌دافر به جناب اجل عالى و شخصيت و الا آقاى وزيرمختار تلگرافا عدم مساعدت حكومت را اطلاع خواهند داد بنده هم آقايان علماء و مردم را وادار خواهم كرد از حكومت شكايت نمايند و در آنصورت لازم است بفوريت اقدام براى عزل او بفرمائيد و صمصام السلطنه را براى حكومت اصفهان تعيين و روانه داريد . چون بالاتر از همه چيز اين است كه حكومت موافق ميل و دلخواه ما باشد كه به خوبى كارها پيشرفت كند ولى بهرحال بنده هنوز مأيوس نشده‌ام و اميد هست كه حاكم حاليه كاملا مساعد شود درهرحال تا رسيدن عريضه بنده معلوم خواهد شد كه مساعد خواهد بود يا خير هرگاه مساعد نشد تلگراف جناب شارژه‌دافر خواهد رسيد و مسبوق ميشويد از جمله كارهاى لازم كه بايستى بشود اين بود كه اداره نظميه شهر اصفهان در دست ما و كاملا در تحت اطاعت مليون باشد و نهايت مساعدت را با احساسات اهالى داشته باشد اين بود كه بنده بحكومت پيشنهاد كرده‌ام منتصر - الممالك كه يكى از آزادىخواهان و طرف توجه اهالى و ميل آقايان علماء و آيت اللّه است برياست نظميه برقرار شود و بااينكه چندين مرتبه بحكومت هم خود بنده و هم آيت اللّه اظهار و اصرار كرده‌ايم بطفره امروز و فردا گذرانده است و تعيين نكرده قول داده است كه فردا او را برياست برقرار كند ولى هنوز يقين حاصل نشده است هرگاه تعيين شد فبها و الا اگر مجددا خواست طفره برود و تعيين نكرد و بازى درآورد حضور محترمتان عرض ميكنم و در آنصورت لازم است بفوريت اقدام فرمائيد كه از طرف وزارت داخله حكم او صادر شود و تلگرافا مخابره شود طفره حكومت از اين بابت است كه ميگويد چون قبلا بطهران تلگراف كرده‌ام كه يكنفر رئيس نظميه از طهران روانه دارند به آن جهة نميتوانم منتصر - الممالك را معين كنم ولى نكته عمده اين است كه ميداند اگر منتصر الممالك تعيين شود نميتواند مقاصد خود را اجرا دارد اينست كه بطفره ميگذراند و اين را هم لازم است عرض كنم آمدن رئيس نظميه از طهران ابدا صلاحيت ندارد زيرا شخصى كه از طهران بيايد بصير باوضاع اصفهان نيست و اهالى را نميشناسد و اشخاصيكه طرفدار روس و انگليس هستند و تحريكات ميكنند نميشناسد و مسبوق از امورات نيست مدتى زحمت دارد تا بصيرت حاصل كند لهذا بهترين اشخاص فعال كه كاملا وضعيات را ميداند و به خوبى نتيجه ميتوان گرفت شخص منتصر الممالك است . قربانت ميرزا مهدى خان فرخ معتصم السلطنه وكيل مجلس ( بعدها چندين مرتبه به مقام وزارت و سفارت كبرى و استاندارى و سناتورى رسيد ) پنجشنبه 2 دسامبر 1915 ( 24 محرم 1334 ) . اين شش نفر وكيل مجلس كه به قم مهاجرت كرده بودند امروز بطهران معاودت نمودند : ميرزا قاسم خان تبريزى - معتصم السلطنه - آقا شيخ يوسف - حاجى فضلعلى آقا - مرآت السلطان - حاجى ميرزا حسين .